Euskalkiak, Hizkuntza Aldaerak eta Gramatika Oinarriak

Sarrera eta Hizkuntza Kontzeptuak

Hizkuntza: zeinu sistema abstraktua, talde giza osoarena. Hizkuntza: zeinu-sistema horren erabilera konkretu eta pertsonala.

Hizkuntza egokitua testuaren arabera. Mezua moldatzeko dauden aukerei hizkuntza maila deritza: kolokiala, arrunt, jargona, kultua, zientifikoa.

Dialektoak eta Euskalkiak

Eskualdeko aldaerak: hizkuntza berriaren ezberdintasunak eskualdearen arabera ditzakeenak ezberdindu: dialektoak. Euskal Herrikoak, sailkapenak:

• Bonaparte Printzea: Mendebaldekoa (Bizkaiera), Erdialdekoa (Gipuzkera), Lapurtera, Nafarroa Beherea, Ekialdekoa (Zuberokoa), Ekialde Behe-Nafarroa.
• Resurreccion Maria Azkue: Bizkaiera, Gipuzkera, Goi-nafarrera, Behe-nafarrera, Erronkariera, Lapurtera, Zuberoa.
• Koldo Zuazo (1997): Mendebaldekoa, Erdialdekoa, Nafarroa beherekoa, Nafar-lapurtarra, Zuberokoa eta Ekialdeko nafarrera.

Sintaxia eta Konplementazioa

Konplementazioa: Menderagailuak: -ena, -ela, -enik, subjuntiboa, nominal-infinitiboa.

Zehar Galderak

Zehar-galderak: -in, e... -in, hango-ez, -enentz.

Bizkaieraren Ezaugarriak

Ezaugarri Lexikalak eta Fonetiko-Fonologikoak

Fonetika eta fonologia: Epentesia, hitz atzizkiak, diptongoak, hiri-hizkera, urrundua. Ahoskera eta fonetika bereziak.

Ezaugarri Morfosintaktikoak

Deklinabidea: Nork kasua, plurar-atzizkiak, komunztadura aditzarekin eta nor-nork soziatiboa. Aditzen pluralgintza eta morfologia bereziak.

Joskera

Konpletiboak (-ela, -ena), denborazkoak (-denboran, -kera), moduzkoak (bezala, lez, legez), helburuzkoak (-tzeror-ordez).

Aditzak eta Perpausak

Aditzak: Perifrastikoak, jokatuak, ez-jokatuak, adierazlea, baldintza, subjuntiboa, agintera.

Perpausa: Mendeko perpausak, koordinatugaiak (emen, aurkakoak, hautaketak, alborakuntzak).

Ortografia eta Marratxoaren Erabilera

Hitz bikoiztuak eta deklinatuak. Egin, eragin, eman, hartu. Aposizioak, egin-berri formak, bila postposizioa. Bi osagai eske daudenean (erdal, itsas, euskal, giza).

Marratxoaren Arauak

• Marra gabe / Bananduta: Osagai atzizkirik gabe, bi deklinabide osagaiek atzizki bera dutenean (bizkor-bizkor, seme-alabak), genitiboa (Lumo).
• Lotuta: Erro + aditz-izen, erro + izen-aditz elkartuak, alde, gizon, aurre, buru, azpi, zenbatzailea + izena.
• Marraekin bereizita: Bizi egoera, egile-ekintza elkartuak (soinu-jole).
• Marraekin lotuta: Eskuzabal, sudurluze.

Lexikoa eta Baliokideak

Hemen zenbait sinonimo eta hitz baliokide:

• Gesund / Bear → Inetasi / Kazkabarra
• Uger → Oxidatu / Igeria egin
• Urbil → Hurbil
• Sakatu → Bultzatu
• Ezpabere → Bestela
• Erdu → Zatar
• Tente → Zutunik
• Sunda → Hodeia / Uholdea
• Urixola → Uholde